Na zamek Hailes natrafia się przypadkiem, gdy z zamku Tantallon i kościoła w Whitekirk jedzie się krętymi, małymi drogami przez pagórkowate tereny Lothianu w kierunku opactw szkockiego pogranicza. Na tym odcinku droga jest tak wąska, że mijający nas samochód w ogóle by się obok nas nie zmieścił – na szczęście jednak w tej okolicy rzadko ktoś jedzie z przeciwka. Kiedy wreszcie między dwoma wzgórzami droga się rozszerza, na jednym ze wzgórz pasą się ogromne czarne byki, a na drugim widać ruiny budowli z pięknie rzeźbioną bramą. Zatrzymujemy się na kilka minut, żeby zobaczyć, co to takiego.
Zamek Hailes został wzniesiony jako rezydencja możnowładcza na południowym brzegu rzeki Tyne. Tylne okna wielkiej sali wychodzą na rzekę i na łagodne wzgórza wznoszące się za nią.
Budowniczym zamku w XIII wieku był ród Gourlayów, który pierwotnie przybył wraz z normańskimi zdobywcami w 1066 roku do angielskiego Northumberlandu, a następnie od XII wieku, wśród angielskich rycerzy sprowadzanych do Szkocji przez Dawida I i jego następców, przybył również do Szkocji. Według własnej tradycji rodowej Gourlayowie otrzymali ziemie w Lothianie i Clydesdale za panowania szkockiego króla Wilhelma Lwa (1165–1214).
Kiedy w 1286 roku niespodziewanie wymiera ród Dunkeldów, zasiadający na szkockim tronie od 1034 roku, i wybucha wojna domowa o tron, Gourlayowie stają po stronie Balliolów, rywali Roberta the Bruce’a, i w rezultacie po objęciu tronu przez Bruce’a tracą swoje posiadłości. Otrzymują je wierni Bruce’owi Hepburnowie, którzy również przybyli do Szkocji jako angielscy rycerze na przełomie XIII i XIV wieku. Rodzina stopniowo pnie się po szczeblach hierarchii, a z jej rodu wywodzi się później James Hepburn, 4. hrabia Bothwell, wielka miłość Marii Stuart i jej trzeci, ostatni mąż, którego związek z królową ostatecznie doprowadził do tragedii ich obojga.
To również Hepburnowie rozbudowują zamek do jego ostatecznej postaci, przekształcając go w elegancką siedzibę dóbr, z reprezentacyjną salą przeznaczoną do uroczystych przyjęć, piękną kaplicą i przestronnym dziedzińcem. Według angielskiej relacji był to „a proper house and of sum strengthe”, czyli piękny i dostatecznie mocny dwór, natomiast zdaniem pewnego angielskiego oficera z 1548 roku został urządzony z tak wybornym przepychem, że w Anglii można go było porównać jedynie z zamkami królewskimi.
Kres tej świetności położyli właśnie ci, którzy ją opisywali, podczas Rough Wooing („Surowych zalotów”) w latach 1547–1548, kiedy Henryk VIII Angielski, dokonując niszczycielskich najazdów, próbował skłonić szkocki parlament, by wydał mu małoletnią Marię Stuart za żonę dla jego syna Edwarda.
Po zniszczeniach Hepburnowie musieli w pewnym stopniu odbudować dwór, ponieważ gdy Henry Stuart, lord Darnley, drugi i stosujący przemoc mąż Marii, zginął w 1567 roku w wyniku eksplozji, Bothwell – wówczas już ukochany Marii – zabrał ją do Dunbar, a po drodze zatrzymali się również w Hailes. Był to szczytowy moment w dziejach Hailes: po dwustu latach od przybycia do Szkocji rodziny angielskich rycerzy przyjętych do szkockiej społeczności jej przedstawiciel został mężem szkockiej królowej. Ale zarazem był to początek upadku. Po rozdzieleniu kochanków Bothwell umiera w duńskim więzieniu. Hailes przechodzi w ręce rodziny Dalrymple. Zamek zostaje zniszczony podczas szkockiej kampanii Cromwella w latach 1650–1651, lecz nawet później przez długi czas służy jako centrum posiadłości; jego wielką wieżę (donżon) przekształcono w gołębnik.
Dziś o tej historii przypominają jedynie pięknie rzeźbiona brama oraz nagie mury dawnej sali reprezentacyjnej.
Add comment